فوتبال اين پديده بزرگ پايان قرن بيستم ، پديده اي که قابل مقايسه با هيچيک از انواع بازيها و رويدادهاي فرهنگي جهان نبود ، سابقه اي طولا ني دارد .

در اين جا سوالي مطرح مي شود که چرا فوتبال با چنين سابقه اي زودتر از سالهاي پاياني قرن بيستم به عنوان محبوبترين نوع واقعه ورزشي مطرح نگرديده . هر ورزشي در واقع به يک گروه يا طبقه اجتماعي و يا قوم بخصوصي تعلق دارد فوتبال ورزش طبقه کارگران انگليس بود . قديميترين سندي که در آن بنام بازي فوتبال اشارتي رفته است مربوط به دوره شکسپير مي باشد . اديب نام آور انگليسي در يکي از تراژديهاي معروف خود از بازيگر فوتبال به عنوان يک دشنام و صفت زشت بکار برده است يعني در آنجا که ميخواهد از قهرمان خود به عنوان شخصي دون پايه ياد نمايد وي را متهم به بازيگري فوتبال که تعلق به طبقه کارگر دارد مينمايد .
زيرا ورزش طبقه اشراف در آن عهد بدمينتون که نامش را از کاخي بهمين عنوان گرفته است ،برد .
طبقه کارگر بر اثر رويدادها و انقلا بات اجتماعي قرن نوزدهم بتدريج در اروپا صاحب مقام و شخصيت گرديد بخصوص در دو دهه پاياني قرن نوزدهم . از طرفي شاهد تولد باشگاههاي فوتبال در انگلستان در همين ايام مي باشيم البته در کشورهاي ديگر اروپايي همچون ايتاليا و ... و اکثر باشگاه هاي معروف از سال 1880 به بعد تاسيس يافته اند . پس با به قدرت رسيدن و با حمايت طيف وسيع کارگر به سرعت به ورزش اول جهان تبديل ميگردد .
در ايران نيز فوتبال از طريق کارگران انگليسي شرکت نفت در خوزستان و بخصوص آبادان وارد ايران گرديد و با وقوع جنگ جهاني اول و استقرار بيشتر نيروهاي انگليسي در اکثر نقاط کشور اين ورزش نيز به سرعت در نواحي مختلف ايران و به ويژه تهران توسعه و عموميت يافت .
اولين زمين چمن فوتبال در ايران همان زمين باشگاه صنعت نفت آبادان است که توسط شرکت نفت ايران و انگليس ساخته شد و جا دارد بصورت ميراث قديمي فوتبال در ايران توسط نهادهاي ذيربط مورد توجه قرار گيرد . فوتبال با وجود سابقه نزديک به يک قرن در ايران هنوز فاقد موزه درخور شايستهاي ميباشد . جا دارد مسوولا ن در ايجاد چنين موزه ايي سعي و همت لا زم بکار بندند .
در پايان شايان ذکر است که شايد توجه به بازي فوتبال بخشي ناشي از آن مي باشد که اين بازي بر روي زميني طبيعي و در فضايي بزرگ که تماشاچي زيادي قادر به حضور در آن مي باشند روي مي دهد در بازي فوتبال افراد تيم هر يک همانند گروههاي اجتماعي يا افراد در جامعه اي که  در آن زندگي مي کنند مسووليت و نقش ويژهاي به عهده دارند و همانند جامعه که در صورت موفقيت همه افراد به پيشرفت نائل ميايند تيم فوتبال نيز زماني به پيروزي مي رسد که کل اعضا در قابل واحدي بتوانند نقش کلي خود را ايفا نمايند . از طرفي بازي فوتبال شايد تنها بازي است که در آن تيم بظاهر ضعيف تر هميشه بازنده نيست بلکه مانند يک جامعه حقيقي فرد ضعيف در صورت توجه به مزيتهايش و نگاه به ضعفهاي طرف قوي تر مي توان نقش پيروز را به عهده گيرد .

 نويسنده : سيد احمد محيط طباطبايي


1- تاريخچه مختصر پيدايش فوتبال

هر چه زمان مي گذرد، و هر چه بر عمر فوتبال افزوده مي شود، اقبال عمومي مردم جهان، نسبت به اين ورزش مردانه، پر تلاش و جادويي فزوني مي يابد. در اين ميان، سهم جوانان و نوجوانان در گرايش بسوي اين ورزش، چه از نظر داخل شدن در متن آن، و چه لذت بردن از تلاش گروهي از بازيكنان در زمين، در جمع تماشاگر، از ورزشهاي ديگر بيشتر بوده و بهمين دليل است كه در كشور هاي مختلف جهان، مولفين و مفسرين بسياري در مورد اين ورزش كتب، مقالات، سالنامه ها، قوانين و تشريح شيوه هاي گوناگون را به طرق مختلف منتشر كرده و هر چه از عمر فوتبال مي گذرد، تجزيه و تحليل هاي بيشتري درباره پيدايش و رواج اين ورزش صورت مي گيرد.
فوتبال سرگذشت جالبي دارد، چرا كه تعداد بسياري از تاريخ نويسان و مؤلفين ( بخصوص غربي ها) سعي كرده اند تا ثابت كنند فوبتال چه به طريق ابتدايي و اوليه، چه از نظر داشتن فوتبال داراي قوانين و رعايت اصول بازي، از كشور آنها آغاز شده و سپس به كشورهاي ديگر رخنه كرده و رواج يافته است.

از آن جمله اند كشورهاي فرانسه و ايتاليا كه خود را " پدر فوتبال" دانسته و مقابل ايندو، كشور انگلستان است كه به جهت تدوين قوانين و ثبت بازيها در قرن هجدهم، خود را والاتر و برتر از ديگران مي داند.

بطور كلي نام اوليه بازي فوتبال" سوله" و يا" جيكودل كالسيو" بوده است. اما فوتبالي كه بطور كاملاً صحيح با قوانين مدون آغاز گرديد، از انگلستان سرچشمه گرفته است. اگر تاريخ ثبت سازمان فوتبال انگلستان را مطالعه كنيم سال 1863 را نشان مي دهد. همچنين بعد از 25 سال يعني در تاريخ 1888 فوتبال حرفه اي انگلستان فعاليت خود را آغاز كرد. اين سوابق نشان دهنده وجود فوتبال مدرن در انگلستان قبل از ساير كشورهاي اروپايي بحساب مي آيد.جالب است بدانيم بنا بنوشته " ب.ژيله" مولف" تاريخ ورزش جهان" پيدايش ورزش موازي با تاريخ تمدن بشر مي باشد. بهمين دليل جاي تعجب نخواهد بود اگر گفته شود بازيهاي اوليه در خاور دور بوجود آمده و بر اثر چنگهاي بزرگ مانند جنگهاي اسكندرمقدوني، اين ورزش از خاور دور به خاور ميانه منتقل شده وسپس جنگ ژوليوس سزار تمدن " گالو رومن" را به سرزمين " گل"( فرانسه فعلي) برده و با تشكيل بازيهاي ورزشي كه تجربه آن منجر به ريشه فوتبال فعلي گرديد، نام بازي به " هارپاستوم" و بعدها به " سوله" يا " چوله" تغيير يافته و در سرزمين هاي مختلف باتلفظ هاي گوناگون بيان گرديده است.

مراحل تكامل بازيهاي فوتبال
الف- خاور دور
براي آنكه شمايي از پيدايش و تكامل ورزش فوتبال داشته باشيم، تاريخ بسياري را بايد ورق زد. مستندترين نوشته در اين زمينه از " كنفسيون" حكيم و فيلسوف معروف چين بوده است. در كتابي كه از اين معلم اخلاق باقي مانده از ورزش مخصوصي بنام" كونگ فوو" كه در آن از سر و پا استفاده مي شده نام برده شده است. از سوي ديگر در چين و در دوران امپراتوري " چانگ تي" ( 32 قبل از ميلاد) يك نوع بخصوص فوتبال بازي مي شد كه بنام " تسو چو" معروف بود و بوسيله توپ چرمي ، وبا پا انجام مي شده است. اين بازي بقدري جالب و دوست داشتني بوده است كه شعرا و تاريخ نويسان آن عصر، نام فوتباليست هاي بزرگ را در اشعار و حماسه هاي خود آورده و از آنان به عنوان قهرمانان ملي ياد كرده اند. در كشور ژاپن، و در همان عصر ورزش ديگري شبيه فوتبال برگزار مي شده كه بسيار مقدس و مورد احترام مردم بوده است.

ب- روم : بازي هارپاستوم
همانطور كه ذكر شد تمدن خاور دور توسط لشكر كشي اسكندر مقدوني به خاور ميانه آورده شد، و بازيهاي آنها بهمان رويه ادامه داشت. باي ديگري بنام " هارپاستوم" در روم بازي مي شد، كه پيدايش آن در قرون وسطي در ايتاليا بوده و درست مانند " جيكودل كالسيو" كه بنام" سوله" يا " چوله" در فرانسه معروف بود، بازي مي شده است.
در بازي هارپاستوم ابعاد زمين در مقايسه با بازي سوله كوچك تر بود ولي هدف هر بازي بردن توپ بانتهاي خط طولي زمين قرار داشته است.

در ايتاليا از بازي هارپاستوم بازي ديگري بوجود آمد كه بنام " جيكودل كالسيو" معروف شد و مورد توجه قرار گرفت تا جايي كه در اين بازي اشخاص سرشناس( اعيان و اشراف و حتي روحانيون كليسا) نيز شركت مي كردند كه ازجمله آنها مي توان از " پاپ كلمنت" هفتم، " لئون" دهم و" اوربين" هفتم نام برد كه در زمان خود قهرمانان فوتبال " فلورنتيسم " بودند.

ج- فرانسه( بريتاني و نورماندي)
رفته رفته بازي  هارپاستوم كه از تمدن روم ريشه گرفته و بصورت" سوله" يا " چوله" در آمده بود رونق فراوان يافت و مردم به آن گرايش زيادي نشان دادند. در بازي " هارپاستوم" هدف بازيكنان بردن توپ به نقطه انتهايي زمين بازي قرار داشت. جالب آنكه طول زمين باندازه اي بزرگ بود كه در ابتدا و انتهاي آن دو كليسا و بين كليسا، اماكن عمومي و مجاور آن دهات قرار داشته است، بازي چوله معمولاً روزهاي يكشنبه بعد از ظهر پس از اتمام مراسم مذهبي برگزار مي شد . زمان بازي و جزئيات رقابت دو طرف بازي در كارناوال ها به ثبت مي رسيد . در زمان كوتاهي بازي " سوله" سخت مورد پسند مردم بريتاني و نروماندي قرار گرفت . در تاريخ فوتبال چنين ثبت شده است كه اين بازي در 16 اكتبر 1566 ميلادي توسط سردار انگليسي بنام " ويليام فاتح" و بعد از جنگ " هستينگ" به انگلستان برده شد.

د- انگلستان
از سوي ديگر گروهي از مورخان معتقدند كه " اميل سووستر" كه از پيروان ويليام فاتح بود، اين بازي را بعد از جنگ" هستينگ" بانگلستان برده و آنرا رواج داده است.
در تاريخ 13 آوريل 1314 ميلادي " ادوارد دوم" پادشاه انگلستان اعلاميه زير را صادر و برگزاري فوتبال را منع كرد. متن اعلاميه چنين بود:

" چون سر و صدا و صدمات زيادي به علت خشونت مثل تنه زدن و هل دادن براي گرفتن توپ هاي بزرگ بوجود آمده از طرف شاه فرمان صادر شد كه خداوند اين خشونت را منع كرده است و مجازات آن با زندان همراه خواهد بود. اين ورزش، در آينده فقط مي تواند در شهر انجام گيرد."

يكبار ديگر در تاريخ 12 ژوئن1349 ميلادي دستور داده شد كه روزهاي اعياد ورزش تيرو كمال و پرتاب نيزه به جاي بازي احمقانه فوتبال، انجام شود. ولي سرانجام به سال 1823 بود كه بالاخره فوتبال به صورت ورزش رسمي و امروزي درآمد و به اين ترتيب فوتبال خود را از بازي را گبي بالاتر كشيد.

در مورد جدا شدن فوتبال از راگبي اتفاق جالبي رخ داد. بدين معني كه بازيكني بنام" ويليام اليس" توپي را كه در دستش قرار داشت به جلو برده و توپ را در داخل دروازه پرتاب كرد. اين عمل باعث صرو صداي فراواني شد و بدنبال آن " اليس" شروع به تدوين مقررات فوتبال و  راگبي را از يكديگر جدا ساخت.

بعد از جدا شدن دو ورزش، فوتبال بامقررات مستقل در انگلستان به سرعت پيشرفت نمود و سازمان فوتبال انگليس در سال 1863 تاسيس شد. با توسعه فوتبال در آن كشور فوتبال توسط ملوانان، سربازان، تجار، مهندسين، و حتي توسط كشيشان انگليسي به خارج از انگلستان برده شد و مورد توجه مردم قرار گرفت.

بعد از انگلستان، دانمارك دومين كشوري بود كه در اروپا داراي سازمان ملي فوتبال شد.

تاسيس اولين باشگاه ورزشي در اروپا
در ايتاليا، يك عينك ساز اولين باشگاه را تشكيل داد. و شاهزاده" ساووي" اولين باشگاه ورزشي را تاسيس كرد.
تاسيس اولين باشگاه ورزشي در آمريكا جنوبي
دو برادر انگليسي ساكن آرژانتين طي آگهي در روزنامه " بوينوس آيرس" خواستار تاسيس اولين باشگاه فوتبال در آرژانتين شدند و در اثر علاقه مردم به فوتبال در سال 1884 فوتبال در برنامه درسي دبيرستاني قرار گرفت.
اولين مسابقه بين المللي فوتبال
اولين مسابقه بين المللي بين دو كشور آرژانتين و اروگوئه و در سال1905 انجام شد. ولي قبل از اين بازي در سال 1885 مسابقه بين آمريكاي شمالي و كاندا انجام گرديده بود كه از لحاظ زماني زودتر از مسابقه دو كشور آرژانتين و اروگوئه صورت گرفته است.
اولين كشور آسيايي داراي فوتبال
در منطقه آسيا، هندوستان اولين كشور آسيايي بود كه فوتبال را پذيرفت و يك نسخه از مقررات فوتبال در سال 1883 بآنجا رسيد و در سال 1892 اولين مسابقه كاپ را برگزار كرد.
با اينكه ورزش در سطح وسيع و علمي، در بعضي از قاره هاي جهان شناسايي بين المللي نداشته است ولي فوتبال بر اثرعلاقه مردم بيش از صد سال است كه جاي خود را در اكثر كشورها باز كرده است